Polish Belarusian Czech Dutch English Estonian French German Hungarian Irish Italian Latvian Lithuanian Portuguese Russian Spanish Swedish Ukrainian

Email

Strona główna Polecamy Tagi: Polski Sejm Dzielnicowy | powstanie wielkopolskie | targi | Wielkopolska Kategoria: Od redakcji 26.12.2013 Alojzy Kuca

Dała przykład Wielkopolska jak zwyciężać mamy

pyta_pamitkowa95 lat temu, 27 grudnia 1918 roku wybuchło Powstanie Wielkopolskie. Było jednym z czterech zwycięskich i skutecznych powstań w historii Polski i politycznie najważniejszym.  Pozostałe  to: powstanie wielkopolskie w  1806 roku pod dowództwem Henryka Dąbrowskiego i Józefa Wybickiego, powstanie sejneńskie w 1919 roku  i powstanie Solidarności w 1981 roku.

Powstanie przygotowywano pół wieku

Powstanie Wielkopolskie nie było spontanicznym zrywem Polaków i aktem patriotycznej emocji. Przygotowywano je od pól wieku. Wybitni Wielkopolanie, jak przemysłowiec Hipolit Cegielski i lekarz Karol Marcinkowski w pierwszej połowie XIX wieku przekonywali ziomków, że najpierw należy stawiać na rozwój cywilizacyjny i gospodarczy oraz uświadamianie narodowe, żeby później sięgać po niepodległość. Wielkopolanie zakładali więc swoje firmy, banki, organizacje gospodarcze i stowarzyszenia sportowe.  Szkolono żołnierzy, zakładano organizacje gospodarcze i patriotyczne, zbierano sprzęt i pieniądze. Budowano solidarność narodową,  bo -  jak pisał Stanisław Tarnowski, historyk i publicysta polityczny – „Historyczny wypadek nie spada z nieba gotowy od razu, on jest przygotowywany całym procesem dążeń i zabiegów różnych ludzi, którzy byli i nie byli obecni w tej chwili, na tym miejscu, gdzie się fakt ostatecznie dokonał”.

Ignacy Jan Paderewski, wybitny pianista i polityk, najsłynniejszy Polak tamtych czasów, nie znalazł się też 26 grudnia 1918 roku w Poznaniu przypadkowo. I jego płomienne przemówienie z okna hotelu Bazar nie było przekonywaniem Poznaniaków do walki, ale wezwaniem do jej rozpoczęcia. Paderewski wiedział, że Wielkopolanie są znakomicie przygotowani i zorganizowani. Wiedział też, że mają żal do  naczelnika państwa Józefa Piłsudskiego, który zwolniony z twierdzy w Magdeburgu obiecał Niemcom, że nie będzie podejmował prób przyłączenia Poznańskiego do Polski. Jesienią 1918 roku powołał w Warszawie rząd polski, tworzył wojsko, ale w Poznaniu nadal rządzili Niemcy i byli pewni, że tak już zostanie. A Ignacego Paderewskiego do Poznania zaprosił ks. Stanisław Adamski, znany spółdzielca, patron Związku Spółek Gospodarczych i Zarobkowych w Wielkopolsce, który to Związek był największym imperium finansowym w zaborze pruskim, finansował Powstanie i zaopatrywał  Polaków w żywność. Ksiądz Adamski był pomysłodawcą struktur organizacyjnych, w których politycznie organizowali się Polacy w Rzeszy.

Polski Sejm Dzielnicowy

Pochod-Sejmu-Polskiego-dnia-3-grudnia-1918-r.-w-PoznaniuTymczasem 3 grudnia 1918 roku do Poznania, traktowanego jako stolica zaboru pruskiego, zjechali delegaci z Pomorza, Górnego Śląska i całej Wielkopolski, aby wziąć udział w obradach Sejmu Dzielnicowego. Na tych ziemiach mieszkało ponad 4 miliony Polaków. Sejm podjął szereg uchwał wyrażających wolę ludności polskiej, mieszkającej pod zaborem pruskim, do połączenia się z innymi ziemiami polskimi w zjednoczonym państwie polskim. W Rezolucjach  Polskiego Sejmu Dzielnicowego zadekretowano:
”Polski Sejm Dzielnicowy stwierdził, że w sprawie naszej dzielnicy, bez zgody naszej i współdziałania naszego przesądzać nie wolno.
Polski Sejm Dzielnicowy stwierdza, że cały naród zgodnie stanie za rządem tworzącym wierne odbicie sił swego narodu. Rząd taki musi prowadzić szczerze demokratyczną i ludową politykę Rzeczypospolitej Polskiej (…).
Polski Sejm Dzielnicowy oświadcza się przeciwko wszechwładzy państwa w dziedzinie życia publicznego, społecznego i kulturalnego, i wypowiada się za szerokim samorządem organizacji politycznych, społecznych i wyznaniowych.
Polski Sejm Dzielnicowy zwraca uwagę całego społeczeństwa na straszne niebezpieczeństwo, jakie szerzenie idei bolszewickiej w umysłach niedojrzałych na kraj cały sprowadzić może”.
Rezolucję opublikował „Kurier Poznański” 6 grudnia 1918 roku, trzy tygodnie przed wybuchem Powstania. Polacy pod zaborem pruskim nie ufali Piłsudskiemu.

Zwycięstwo nie było pewne

Poznań w 1918 roku liczył 169 tysięcy mieszkańców, z czego tylko 55 procent mówiło po polsku. Reszta, w tym znaczna część Żydów, mówiła po niemiecku i była przeciwna idei niepodległej Polski. Przywództwo, na prośbę powstańców, przyjął kapitan Stanisław Taczak, który zadzwonił do Warszawy i uzyskał zgodę naczelnika Piłsudskiego.

27 grudnia, po przemówieniu Paderewskiego, przed Bazarem doszło do ogromnej manifestacji, która starła się z urządzoną przez Niemców paradą wojskową. Niemcy zrywali polskie flagi, napadali  na polskie instytucje. Po południu zaczęli strzelać  do  polskich demonstrantów. Natychmiast zareagowała polska Służba Straży i Bezpieczeństwa oraz Straż Ludowa. Niemcy stracili kontrolę. Wybucha powstanie, przygotowane i obmyślane wcześniej. Wieczorem Poznań był  już w polskich rękach. Był to majstersztyk militarny. Zdobyto Arsenał, opanowano dyrekcję poczty, pocztę na Łazarzu i dworzec kolejowy. Dzięki kontroli nad pocztą powstańcy zawiadomili całą Wielkopolskę o rozpoczęciu walk, a kontrolując dworzec rozbrajali niemieckie transporty jadące z odsieczą. Rychło opanowali główne poznańskie forty i lotnisko na Ławicy, gdzie zdobyli kilkadziesiąt sprawnych samolotów i broń. Kilka dni później zdobytymi samolotami przeprowadzili pierwszy w historii atak polskiego lotnictwa na Frankfurt nad Odrą. Niemieckie czarne krzyże zamalowali biało-czerwonymi szachownicami.

16 stycznia 1919 roku Piłsudski wysłał do Poznania w uzgodnieniu z Naczelna Radą Ludową gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego na dowódcę, który powiększył liczbę powstańców do 70 tysięcy żołnierzy. Powstańcy opanowali prawie całą Wielkopolskę z wyjątkiem jej północnych i południowo-wschodnich krańców. Powstanie zakończyło się 16 lutego 1919 roku rozejmem w Trewirze. Wielkopolska wróciła do Rzeczpospolitej. W powstaniu zginęło ponad 2 tys. Polaków, tyle samo pozostało rannych.

P.S. Na tablicy pamiątkowej, na budynku kina Apollo, gdzie obradował Polski Sejm umieszczono sentencję powstańczą: „Pewność rozwoju i szczęścia Ojczyźnie wysłużyć należy w pracy nad sobą i w pracy dla zbiorowego dobra”.

 


Dodaj komentarz


Kod antysapmowy
Odśwież

FacebookTwitterGoogle Bookmarks